Zer da 5-8 urteen artean ikasten dena?

Aldaketa gehienak hitz egiteko mailan, testu mailan, formaltasunean eta edukietan nabari dira. Esate baterako, 5 urteko ume bati ipuin bat kontatzen badiogu eta gero berari kontatzeko ezkatzen badiogu, ekintza soilak aipatuko ditu. 8 urteko ume batek, ordea, ekintza konplexu eta beteagoak aipatuko ditu; esate baterako, pertsonaien pentsamenduak, iragana eta etorkizuna desberdinduz.

Hipotesien atalasea

Teoria honek pertsona baten elebitasun-maila eta maila kognitiboen arteko lotura azaltzen du. Cummins-en arabera, bi hizkuntzen arteko transferentzia egoteko, batean gutxieneko gaitasun-maila beha da.

Sekuentzi didaktikoa

Zer da sekuentzi didaktikoa? Sekuentzia didkatikoa eduki zehat batzu lantzeko antolatzen diren segidako jarduera batzuk dira. Hauek progresiboki planifikatzen dira pixkanaka pixkanaka ikasleek edukiez jabetuz joan daitezen. Testu-generoak lantzeko oso egokiak dira sekuentzi didaktikoak, adibidez, testuen helburuaz jabetzeko balio dezake edota testuaren ezaugarri gramatikalak lantzeko.

Sekuentzia didaktikaon zehar irakasleak ebaluatuko du ikasle bakoitzak izandako garapena lortu duten edo ez duten trebetasunak identifikatzeko.

Dolzen eta Schneuwlyren ustez sekuentzia didaktikao koherentea da ikasleen trebetasunetik eta zailtasunetatik abiatuz bukaerako ekoizpenetara helntze delako. Gainera, baliabide malgua da ikasle-talde bakoitzaren mailara egokitu daitekeelako.

Vygotskiren ekarpena

Vygotskik zioenez, mintzaira ezin da prozesu indibidual bezala irudikatu: elkarreraginean ikasten da. Mintzairaren garapenak gizakiaren garapen psikologikoan eragina du, eta baita pentsamenduaren eraikuntzan ere. Horretaz gain, Vygotskik zera defendatzen zuen: hizkuntzaren alde formalak ez duela hizkuntza honen erabilera definitzen, testu generoek egiten dute hau.

Elebitasun gehitzailea

Pertsona elebidun batek hizkuntza bietan gaitasun maila altua edo maila jakin batetik gorakoa duenean elebitasun gehitzailea garatzen ari dela esan dezakegu, eta beraz, ondorio kognitibo positiboak izango ditu. Horrek esan nahi du, pertsona hori hizkuntza bietan egoki garatuko dela eta maila akademikoari dagokionean, elebakarrak baino emaitza hobeak lortuko dituela.

Murgiltze programa/eredua

Haurrak txikiak direnean, era inkontzientean etxean edo euren giroan egiten zaien hizkuntza jaso eta ikasten (eginkizuna; ulertuz gain, hizketan ikasi) dute. Haur hori eskola hastean etxean egiten ez duen beste hizkuntza batekin elkarrekintzan hasiko da, eskolak hizkuntza horretan behar den giroa sortzen badu hizkuntza hori konturatu gabe ikasiko du. Zenbat eta txikiagoa izan orduan eta errazago ikasiko du hizkuntza hori. Horretan oinarritzen da murgitze programa. Gainera, umearen lehen hizkuntza zaindu eta baloratu egiten da.

Ikasteredu elebidunak, ereduen ebaluazioa: kuantitatiboa eta besterik?

Hasieran, Euskara, irakasgai gisa ikasten zen soilik. Geroago, 1983an Eusko Jaularitzak murgilketa programei esker, euskara tresna bezala erabiltzen zen bestelako edukiak ikasteko. Horrekin, lau eredu agertu ziren: A, B, eta D. 

A ereduan ehuneko txiki bat euskara irakasgaiarentzat (%10-a edo) da.

B ereduan, irakasgaien erdia gutxi gora behera (%50-a edo) euskaraz ematen dute.

D ereduan, gaztelaniako irakasgaia izan ezik beste dena euskaraz ematen dute (%90-a).

Geroago, Eusko Jaularitzak ereduen bilmoldaketa egitasmoaren inguruan, D ereduaren alde eta A ereduaren kontra agertu dira askotan irizpide kuantitatiboek eragin handia dutelako. Izan ere, emaitza hoberenak D ereduak lortzen ditu. Horren ondorioz, galdera asko sortu dira horren inguruan, hala nola; zergatik ez dena D eredu bilakatu?

Bestalde, ikasteredu elebidunak zerrendatzeko eta aztertzeko kontzeptu kuantitatiboek pisu handia izan dute eta honelako kezkak eta galderak egitera behartutak ikusi dira; zenbateraino da euskalduna testuingurua? Zenbat ordu, gai euskaraz? Zenbat ikaslek gainditzen dute espero den euskara maila? Ondorioztatutakoa hauxe izan da: zenbat eta ordu gehiago/intentsiboago izan orduan eta emaitza hobeagoak lortzen dituzte. Hala ere, beste zenbait irizpideen erantzuna beharko luketela ziur egiteko esaten dute. 

Irakaskuntzak hizkuntzaren eskuartze prozesuan zein eragin duen ez dakigu zehazki, eta oraindik gutxiago hizkuntzaren jabekuntza prozesuaz. Klase ordu kopuru berdinean gauza desberdinak egin daitezke eta egin behar dira, herritar euskaldun eleanitzak lortzeko. 

Hizkuntzen irakaskuntza bateratua edo integratua

Hizkuntzen irakaskuntza bateratua edo integratua, hizkuntzen irakaskuntza ikuspegi koordinatuan edo koherentean egitea aldarrikatzen du. Hizkuntza bakoitza modu isolatuan irakastea baztertzen da. Horren zeregin nagusia ikasgelan eleaniztasuna ziurtatzea da. Helburu nagusia etxeko hizkuntzaz gain, ukipenean dagoen beste hizkuntza edo atzerriko hizkuntza bat irakastea da. Hala ere, irakaskuntza honen xedea ez da hizkuntza bakoitzean elebakarrek duten gaitasun berbera lortzea, baizik eta gizartearen beharrizanei aurre egiteko gaitasunak bereganatzea.

Testu generoak eta sekuentzia didaktikoak

Testu generoak, hizkuntza bat erabiltzeko moduak edo moldeak dira. Etengabe aldatzen daude denborari eta historiari oso lotuta daudelako, horren ondorioz, ezin da betirako sailkapen bat egin. Izan ere, hizkuntza jarduera berriak sortzen diren heinean, genero berriak sortzen doaz ere; chat-a, sms, eta abar.

Komunikazio gaitasuna menperatzeko, testu generoak menperatu behar dira. Eskola testu genero formaletan soilik zentratzen da. Dolz eta Schneuwlyn testu generoak irakasteko baliabide zehatza erakusten dute: sekuentzia didaktikoak. Horien helburua: testu generoak zein egoera komunikatiboetan erabili. Bi ezaugarri izan behar dituzte. Alde batetik, koherentea izatea eta bestetik, ikasle bakoitzari egokitzea.

INTERDEPENDENTZIA

Ukipenean dauden bi hizkuntzen arteko nolabaiteko lotura da, hauek elkarren menpekoak dira. Gainera, Cummins-en aburuz lehenengo hizkuntzan lortutako gaitasun maila bigarren hizkuntzan lortuko dena baldintzatzen du. Hau da, lehenengo hizkuntzan gaitasun maila altua bada, bigarren hizkuntzan maila hori lor daiteke lehenengo hizkuntza kaltetu gabe. Menpekotasun horrek hizkuntzen arteko transferentzia eragiten du. Menpekotasun hori idazketan eta irakurketan adibidez esanguratsua da. Hizkuntza batetik bestera transferentzia gertatzeko bi baldintza bete behar dira:

-Bigarren hizkuntzan esposizio egokia gertatzea.

-Bigarren hizkuntza ikasteko motibazio egokia izatea.

CUP printzipioa: Bi hizkuntza elkarren menpekoak direnean, bietan bereganatzen diren gaitasuna komunak (gaitasun kognitibo eta akademikoak) gune komun batera doaz; “common underlying proficiency”.